De aanhoudende kolonisatie in de Cordillera

De Cordillera regio wordt bevolkt door anderhalf miljoen mensen, waarvan de meerderheid Igorot is. Deze naam wijst op de inheemse bevolkingsgroepen die ondanks de Spaanse en Amerikaanse kolonisatie hun eigen cultuur in stand konden houden. Tijdens de kolonisatie werden zij naar de uithoeken van het land verjaagd, waaronder de bergachtige Cordillera. De regio staat bekend om haar natuurlijke grondstoffen. Een zegen die tegelijk een vloek is. Want hoewel de regio rijk is aan bodemschatten, is het merendeel van de inheemse gemeenschappen in de Cordillera arm.

Hun ontwikkeling wordt vandaag nog steeds belemmerd omdat de overheid ze negeert en marginaliseert. De overheid beschouwde de Cordillera decennialang als supermarkt van natuurlijke rijkdommen en liet grote mijnbouwgiganten lustig shoppen. Bergen werden leeggeplunderd en inheemse gemeenschappen werden verder weg gedreven. Jayson Fajarda, medewerker van Bevrijde Wereld in de Filippijnen, vertelt: “Onder het mom van ‘ontwikkelingsprojecten’ hebben de vorige regeringen grote dammen laten bouwen om elektriciteit op te wekken. De economie en levenswijze van de inheemse gemeenschappen werd hierdoor ernstig verstoord. De dammen hebben de streek voor een groot deel verwoest.”

De boeren in Balantoy: een traditie van samenwerking

Balantoy is een typisch dorpje in de provincie Kalinga, diep in de Cordillera. De inwoners maken deel uit van de Salegseg-stam. Bevrijde Wereld en CDPC werken er samen met de lokale boerenorganisatie BFAD (Balantoy Farmers’ Association for Development) aan een hogere voedselproductie voor de dorpelingen. Het bergachtige gebied rond dorpen zoals Balantoy maakt het voor boeren heel moeilijk om hun rijstvelden te bewerken. Bevrijde Wereld en CDPC voorzien onder meer in landbouwwerktuigen zodat de boeren hun rijstvelden beter kunnen bewerken en uitbreiden.

Het meest succesvolle project van deze samenwerking is de oprichting van een rijstcoöperatie, een toonbeeld van samenwerking en eendracht binnen de boerenorganisatie. De coöperatie begon met een klein aantal bundels rijst, de bijdrage van enkele leden. Geleidelijk aan sloten steeds meer mensen zich aan bij de coöperatie. De hoeveelheid rijst nam toe naarmate het aantal leden van de boerenorganisatie en de coöperatie groeide. De succesvolle samenwerking is mede te danken aan het Alluyon-gebruik binnen de Salegseg-stam. Alluyon is een traditie van ‘samenwerking’.

Promoten van inheemse duurzame landbouwtechnieken

De projecten hebben de meeste kans op slagen, wanneer deze zijn ingebed in de lokale cultuur. De inheemse gebruiken bieden bovendien een rijkdom aan duurzame technieken. In 2010 ondersteunden Bevrijde Wereld en CDPC in Balantoy de bouw van een agamang, een inheemse graanschuur. Bij de bouw van een agamang worden geen spijkers gebruikt. De houten onderdelen worden zodanig nauw tegen elkaar gedrukt dat het bijna onmogelijk is om spleten te vinden. Deze structuur garandeert een constante temperatuur binnen de graanschuur. Rijst en andere granen blijven zo langer bewaard en ze zijn tegelijkertijd beter beschermd tegen bederf en ongedierte.

Het heft in eigen hand

Naast het versterken van de boerenorganisaties en het promoten van duurzame landbouwgebruiken zijn Bevrijde Wereld en CDPC steeds op zoek naar de juiste technologieën die de onafhankelijkheid van de inheemse gemeenschappen waarborgen. CDPC investeerde daarom in smeedgereedschap opdat de boeren zelf hun werktuigen kunnen ontwerpen en herstellen om hun rijstvelden te bewerken.

“De gemeenschappen in de Cordillera leveren een voortdurende strijd tegen de uitbuiting van de natuurlijke rijkdommen in de streek en de bedreiging van hun cultuur. De strijd om hun voorouderlijk land te beschermen, staat voor hen gelijk aan hun recht op een waardig leven”, vertelt Jayson Fajarda.

Meer weten over de Filippijnse Cordillera? Bestel ‘Taxi Filippino’, de beklijvende documentaire over de projecten van Bevrijde Wereld in de Cordillera, via mail sofie.vanderstraeten@bevrijdewereld.be of 03 777 20 15.

De Provincie Oost-Vlaanderen, Bevrijde Wereld en CDPC zijn partners in de Filippijnse Cordillera.

De conferentie in Baguio City werd bijgewoond door 76 deelnemers uit 15 landen. Tijdens de vijfdaagse bijeenkomst brachten de deelnemers een bezoek aan Balatoc en Bokod Benguet, twee inheemse dorpsgemeenschappen in de Cordillera-regio. Het internationale gezelschap maakte er kennis met de situatie van de plaatselijke bevolking. In de Cordillera hebben heel wat gemeenschappen bijvoorbeeld af te rekenen met de negatieve invloed van mijnbouwbedrijven – en de bijhorende bouw van stuwdammen.

Tijdens de tweede dag konden de deelnemers kiezen uit verschillende workshops. Eén workshop focuste op de roofbouw van kostbare grondstoffen door grote mijnbouwconcerns. Die praktijk heeft wereldwijd een vernietigend effect op inheemse gemeenschappen.

Enkele deelnemers vertelden hoe hun gemeenschap omgaat met klimaatverandering en grootschalige mijnbouw. Tijdens andere workshops werden documentaires getoond, inclusief ‘Taxi Filippino’, een film over mensenrechten in de Cordillera-regio. De documentaire werd gerealiseerd door Bevrijde Wereld, CDPC en de Provincie Oost-Vlaanderen.

In de slotverklaring werd aandacht gevraagd voor de moeilijke positie van inheemse volkeren inzake klimaatverandering. De deelnemers engageren zich om commerciële (schijn)oplossingen voor het klimaatprobleem resoluut van de hand te wijzen. Tenslotte werd ook het Indigenous Peoples’ Movement for Self-Determination and Liberation (IPMSDL) opgericht, een beweging die het wereldwijd zal opnemen voor de rechten van inheemse volkeren.

Leonard Cabloy (CDPC)

“Onze natuurlijke kunstmest bevat heel specifieke bestanddelen. Exact de helft bestaat uit kippenmest, een andere helft uit plantaardig afval, zoals zonnebloemen, waterlelies en eendenkroos. Die samenstelling is bewust gekozen, aangezien kippenmest en zonnebloemen bijzonder rijk zijn aan stikstof – wat de vruchtbaarheid van de bodem verhoogt,” vertelt Santos, één van de initiatiefnemers van het kunstmest-project.

In een tweede fase wordt alles grondig gemengd, laagje per laagje. Onderaan het composteringsvat komt een laag kippenmest, vervolgens de zonnebloemen, het eendenkroos en tenslotte de waterlelies. Er worden ook zorgvuldig geselecteerde organische schimmels toegevoegd, die de compostering van het mengsel aanzienlijk versnellen.

Santos verklaart hoe de optimale compostering precies in z’n werk gaat: “In het compostvat creëren we een constante vochtigheidsgraad van 25%, samen met een temperatuur van zo’n 50° Celcius. Op die manier worden schadelijke bacteriën en ziektekiemen geneutraliseerd. Na exact drie weken is de bio-kunstmest klaar voor gebruik op het veld.”

De mijnen hebben een vernietigend effect op hun omgeving. In eerste instantie wordt het concessiegebied ontbost, lokale inwoners worden onteigend en uit hun huizen gezet. Alle grondstoffen in het ontginningsgebied, inclusief grondwater, worden eigendom van de mijnbouwconcerns.

Deze aanpak heeft vernietigende gevolgen voor de voedselsituatie in de Cordillera. In gebieden waar mijnbedrijven actief zijn, heeft de lokale bevolking nog amper toegang tot grond- en rivierwater. Aangezien er minder water beschikbaar is voor irrigatie, wordt er ook minder voedsel geproduceerd. Bovendien is het beschikbare water vaak verontreinigd. Tijdens het ontginningsproces verbruiken mijnbedrijven namelijk enorme hoeveelheden water, dat vermengd wordt met chemicaliën. Niet enkel de veestapel en de gewassen worden ziek van het vervuilde water, maar ook de gezondheid van de bevolking lijdt eronder.

Boeren, ngo’s en activisten in de Cordillera weigeren om nog langer lijdzaam toe te kijken hoe het land, de rivieren en het ecosysteem wordt vernietigd. De lokale bevolking protesteert en organiseert zich in toenemende mate tegen de sociale en ecologische roofbouw. Maar ook de mijnbedrijven en de overheid laten zich niet onbetuigd. Onder het mom van ‘terreurdreiging’ is er nu een verhoogde militaire aanwezigheid in de dorpen rond de mijnbedrijven. De afgelopen jaren werden talloze politieke tegenstanders en protesterende boeren geïntimideerd, ontvoerd of zelfs uit de weg geruimd.

Landbouwgezinnen kochten de afgelopen decennia steeds meer industrieel geproduceerde suiker. Op die manier ging men steeds meer geld besteden aan dit onmisbare basisingrediënt, wat men voordien zelf produceerde. Een gezin consumeert gemiddeld 96 tot 144 kilo suiker per jaar, goed voor 80 à 125 euro per jaar.

Het project van Bevrijde Wereld moedigt gemeenschappen aan om suikerriet te gaan verbouwen, of indien mogelijk de productie te verhogen. Bevrijde Wereld en CDCP focussen in eerste instantie op het raffineren tot suiker. Als het riet op de juiste manier wordt verwerkt, kan de suiker een tweetal jaar bewaard worden.

Ongeveer tweederde van de oogst is bestemd voor de productie van suiker. Ongeveer een derde is bestemd voor het maken van een traditionele wijn. De wijn is een belangrijk onderdeel van feesten, huwelijken en het rituele bezegelen van vrede bij stammentwisten. De productie van de traditionele suikerwijn nam de afgelopen decennia sterk af. Wijn ruimde plaats voor geïmporteerde gin, een populair drankje in de Filippijnen.

Training

Het programma omvat een training waarin vertegenwoordigers van boerenorganisaties uit de hele regio zich bijscholen over het telen en verwerken van suikerriet. De cursisten leren onder meer dat vijfentwintig planten zo’n 15 kilo suiker opleveren. Op een stuk grond van 150 m² kan genoeg riet verbouwd worden om een familie van zes personen van suiker te voorzien.

Na de lessenreeks geven de deelnemers hun kennis door aan hun de landbouwers in hun eigen gemeenschap. Ook vrouwen nemen actief deel aan de opleidingen.

Lesgever Dagson Buyagan benadrukt het belang van een integrale aanpak, met zorg voor het hele productieproces, van aanplant tot verwerking. “Suikerriet heeft direct zonlicht nodig. Op een helling is een afstand nodig van anderhalve meter tussen elke plant, op een vlak stuk grond volstaat een meter. Het duurt minstens twaalf maanden voor het nieuwe suikerriet klaar is voor de oogst. Voor oudere planten is dit slechts negen maanden. De verwerking van het riet moet binnen vierentwintig uur na de oogst gebeuren.”

Duurzame aanpak

Tijdens het verwerkingsproces verhit men de rietstengels. Lokale gemeenschappen worden aangemoedigd om bamboe te gebruiken in plaats van hout. Ook het restproduct van het riet kan dienen als brandstof. Op die manier tracht men verdere ontbossing te beperken. Ook de traditionele ovens kregen een grondige opknapbeurt, met een schoorsteen en een ventilator. De ovens verbruiken nu heel wat minder brandstof.

Ondertussen zag ook de lokale overheid het belang van een verbeterde suikerproductie. Het programma van Bevrijde Wereld en CDPC werd opgenomen in een driejarig ontwikkelingsplan. En ondertussen tonen ook andere regio’s interesse in de opleiding.

Jane Yap-eo (medewerkster CDPC)

Junita: “Tot de dag dat de mijnwerkers van de Lepanto-mijn in staking gingen, was ik gewoon huisvrouw. Ook mijn man staakte mee. De stakers eisten een aanvaardbaar minimumloon. Dat was in 2003 – het moment waarop een drastische wending nam. Samen met andere vrouwen en kinderen van mijnwerkers steunden we onze mannen, zelfs wanneer het leger en de politie de staking probeerden te breken.”
Is de oprichting van jouw rijstcoöperatieve een gevolg van die mijnstaking?
Junita: “Eigenlijk wel, ja. Het project is opgezet om het harde leven van de mijnwerkersfamilies enigszins draaglijk te maken. We verkopen rijst tegen een schappelijke prijs aan de mijnwerkers en hun gezinnen. Op dit moment leid ik de dagdagelijkse werking van de coöperatieve.”
Hoe werkt zo’n coöperatieve precies?
Junita: “Een doorsnee gezin consumeert per maand ongeveer vijftig kilo rijst, en er zijn zo’n driehonderd families die regelmatig bij ons over de vloer komen. Het grote verschil met een gewone rijsthandel zit ‘m in de betalingsmethode: mensen krijgen bij ons uitstel van betaling tot op dag dat ze hun loon ontvangen. Op die manier helpen we ze telkens om de moeilijke periode te overbruggen tot wanneer de lonen worden uitbetaald. Onze rijst wordt lokaal geproduceerd, en is bovendien een iets goedkoper dan de import-rijst uit Vietnam. Op elke zak rijst maken we een heel klein beetje winst. Dat investeren we in infrastructuur en opleiding van de mensen die voor de coöperatieve werken.”
Hoe ziet de toekomst eruit voor de coöperatieve?
Junita: “We hebben plannen om de coöperatieve verder uit te breiden met een aantal extra producten, zoals suiker, gedroogde vis en schoolmateriaal voor de kinderen. Bovendien willen we de coöperatieve doorlopend openen. Nu is dat drie keer per week.”